MKUltra je bio tajni, ilegalni program koji je sprovela američka obavještajna agencija (CIA), a koji je imao za cilj istraživanje tehnika kontrole uma i manipulacije ponašanjem. Program je zvanično trajao od ranih 1950-ih do njegovog otkrića 1970-ih, a nezvanično nikada nije nije prestao.
Puno ime ovog programa bilo je "MKUltra," pri čemu je "MK" označavalo "Mind Kontrolle" (njemački izraz za "kontrola uma"), a bio je dio šireg CIA programa tokom Hladnog rata, koji je imao za cilj razvoj metoda za ispitivanje, manipulaciju i psihološki rat.
Glavni cilj MKUltra programa bio je istraživanje načina da se kontroliše i mijenja ljudsko ponašanje u obavještajnim i vojnim ciljevima. CIA je bila posebno zainteresovana za to kako razviti efikasne tehnike ispitivanja, potencijalno razbijajući otpor zarobljenika ili špijuna bez korištenja tradicionalnih metoda poput fizičkog mučenja. Takođe su željeli da istraže mogućnost "kontrole uma" u različitim kontekstima, kao što su atentati, tajne operacije i uticanje na ljude bez njihovog znanja.
Neke od najpoznatijih metoda korištenih u MKUltra programu uključuju:
-
LSD i druge droge: CIA je intenzivno eksperimentisala sa LSD-om (lizerginska kiselina) i drugim psihoaktivnim drogama, kako na doborovoljnim tako i na nesvjesnim subjektima. Istraživači su se nadali da bi droge poput LSD-a mogle da se koriste za manipulaciju ili kontrolu umova, razbijanje otpora ili dobijanje priznanja.
-
Hipnoza: CIA je istraživala korištenje hipnoze kao potencijalnog alata za kontrolu uma i manipulaciju, pokušavajući da "programira" pojedince da djeluju protiv svoje volje ili da zadrže informacije kroz sugestivne tehnike.
-
Deprivacija čula: Eksperimenti su takođe uključivali uskraćivanje čulnih stimulusa — bilo kroz izolaciju, tamne sobe ili druge metode — pokušavajući da se slome psihološke barijere i poveća podložnost sugestijama.
-
Elektrošok terapija: Neki MKUltra eksperimenti su koristili elektrošokove, ponekad u ekstremnim dozama, da izazovu traumu i potencijalno promjene funkcionisanja mozga.
-
Psihološka manipulacija: CIA je istraživala tehnike koje izazivaju psihološki stres, emocionalne slomove i ekstremnu anksioznost kako bi prisilili pojedince u promijenjeno stanje uma.
Jedan od najkontroverznijih i najneetičnijih aspekata MKUltra programa bio je njegov rad sa nesjvesnim ljudskim subjektima tj na ljudima protiv njihove volje. Mnogi eksperimenti su sprovođeni bez saglasnosti učesnika, što je kršilo etičke standarde i ljudska prava. Neki ljudi su dobijali LSD bez svog znanja, dok su drugi bili podvrgnuti psihološkim ili fizičkim eksperimentima bez ikakve predstave o mogućoj šteti.
Program je obuhvatio širok spektar učesnika, uključujući:
- Volontere (često regrutovane iz ranjivih populacija kao što su vojna lica ili psihijatrijski pacijenti).
- Nesvjesne civile (uključujući obične ljude koji nisu imali pojma da su dio eksperimenta).
- Zatvorenike, koji su ponekad bili prisiljeni da učestvuju.
Naslijeđe MKUltra programa imalo je značajan uticaj na percepciju javnosti o američkoj vladi, posebno CIA-i. Program je često naveden kao jedan od najokrutijih primjera vladinog pretvaranja i zloupotrebe moći, doprinoseći stalnom strahu i teorijama o manipulaciji javnosti i zloupotrebama tajnih vladinih programa.
Popularni filmovi o Jasonu Bourneu su snimani na temu MKUltra programa.
